یکی از شایع ترین مشکلات دوران کودکی اضطراب جدایی است که معمولا در سنین نوپایی و پیش دبستانی دیده میشود.
پزشکان بر اساس شدت اضطراب کودکان، علت آن و سایر اختلالات که همراه با آن اتفاق می افتد از روش ها و متدهای درمانی متفاوتی استفاده می کنند که در اکثر مواقع موثر بوده و اضطراب جدایی کودکان برطرف میشود.
اضطراب جدایی کودکان چیست و چگونه ایجاد میشود؟
اضطراب جدایی در کودکان به هیچ عنوان شرایط غیر عادی نیست، بلکه یک مرحله طبیعی از رشد آنهاست.
معمولاً اضطراب جدایی در سنین ۸ تا ۱۸ ماهگی به اوج می رسد و معمولاً تا ۳ سالگی برطرف میشود.
این اضطراب نشان می دهد که کودک به عوامل خارجی و معمولاً پدر و مادر وابستگی بسیار زیادی دارد و حتی نمی توانند از نظر فیزیکی از آنها فاصله بگیرند.
اگر میزان اضطراب جدایی کودکان از این حد افزایش پیدا کند می تواند به یک اختلال تبدیل شود که البته بستگی به شدت اضطراب و سن کودک دارد.
اگر در کودکان زیر ۵ سال اضطراب شدید بیش از ۴ هفته ادامه پیدا می کند می تواند نوعی اختلال تلقی شود.
ضمن اینکه این مسئله برای کودکان بزرگتر اگر بیش از یک ماه باشد معمولا به عنوان اختلال اضطراب جدایی شناخته میشود.
گاهی اوقات پزشکان این عارضه را به عنوان یک اختلال می شناسند زیرا تاثیر منفی بر روال زندگی کودک دارد و معمولاً در روابط اجتماعی آنها در مدرسه یا در بازی های گروهی تاثیر منفی خود را نشان می دهد.
اگر بخواهیم در مورد دلایل ایجاد اضطراب جدایی در کودکان صحبت کنیم ابتدا باید به عوامل رشدی و بیولوژیکی آن اشاره کرد.
کودکان پیوند بسیار قوی با والدین خود دارند و زمانی که با افزایش سن کمی از کودکان فاصله می گیرند حس جدایی از منبع امنیت باعث اضطراب آنها میشود.
البته برخی از کودکان به صورت ذاتی مضطرب هستند یا خلق و خوی حساستری دارند، این افراد در سنین کودکی بیشتر در معرض چنین اختلالی قرار می گیرند.
در به وجود آمدن اختلال جدایی کودکان عوامل محیطی و استرس زا نقش مهمی دارد، تغییرات ناگهانی در برنامه روزانه کودکان مثل حضور در مهد کودک و شروع مدرسه می تواند باعث بروز این اختلال شود.
ضمن اینکه تجربه منفی هنگام جدایی از والدین یا استرس های خانوادگی و جدایی طولانی مدت می تواند سبب بروز این دسته از اختلالات شود.
در به وجود آمدن اضطراب جدایی در کودکان سبک فرزندپروری نیز نقش دارد.
زمانی که والدین پاسخ بیش از حدی به گریه و ناراحتی کودکان می دهند یا بیش از حد محافظهکارانه رفتار می کنند ممکن است ناخواسته باعث بروز اختلال جدایی در فرزند آنها شود.
علت اضطراب جدایی در کودکان چیست؟
اضطراب جدایی در کودکان ناشی از علل مختلفی میباشد که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
عوامل زیست شناسی و تکاملی
گاهی اوقات اضطراب جدایی در کودکان به ساختار درونی و رشد آنها بستگی دارد.
برخی از کودکان به صورت ذاتی وابستگی بیشتری به محیط دارند یا در برابر عوامل محرک احتیاط کرده و واکنش های بیشتری نشان می دهند.
این دسته از کودکان به دلیل چنین خلقیاتی تجربه اضطراب جدایی را شدیدتر از دیگران تجربه می کنند.
البته در این مورد عدم تعادل در انتقال دهنده های عصبی که تنظیم ترس و اضطراب را بر عهده دارند می تواند در به وجود آمدن اضطراب جدایی تاثیرگذار باشد.
عوامل محیطی و موقعیتی
زمانی که کودکان به طور ناگهانی وارد مرحله جدیدی میشوند ممکن است درگیر اضطراب جدایی شوند.
مانند زمانی که کودک بدون هیچ پیش زمینه ای مهد کودک می رود یا منزل خود را جابجا می کنند یا اینکه عضو جدید مانند یک نوزاد تازه متولد شده به خانواده اضافه میشود.
این کودکان به طرز ناگهانی حس می کنند که منبع ثبات آنها در حال تغییر است و دچار اضطراب جدایی میشوند.
البته این تغییرات ممکن است بر اثر جدایی های ناگهانی از والدین اتفاق بیفتد.
اگر والدین دچار سطح بالای از اضطراب باشند ممکن است این تغییرات به واسطه الگوبرداری از والدین اتفاق بیفتد، کودکان به نوعی اضطراب را از والدین خود تقلید می کنند.
عوامل مرتبط با سبک فرزندپروری
کودکان از سنین پایین می توانند بخشی از فعالیت های خود را به صورت مستقل انجام دهند.
اگر والدین اجازه مستقل بودن و مدیریت لازم را به کودکان ندهند فرصت رشد مهارت های مقابله با استرس را از آنها خواهند گرفت در نتیجه این کودکان به مرور مستعد ابتلا به اضطراب جدایی هستند.
البته پاسخ مثبتی که والدین بیش از حد نیاز به کودک می دهند باعث میشود تا آنها در برابر چرخه اضطراب به یک محافظه خارجی نیاز داشته باشند و این مسئله باعث اضطراب جدایی آنها میشود.
مانند زمانی که کودک با کوچک ترین ناراحتی و گریه مورد توجه والدین قرار گرفته یا والدین به اصرار او را در آغوش می گیرند.
علائم اضطراب جدایی کودکان
زمانی که کودکان با اضطراب جدایی مواجه میشوند قطعاً علائم خاصی را در رفتار و واکنش های آنها مشاهده خواهید کرد.
علائم رفتاری و عاطفی
اضطراب جدایی باعث میشود تا کودکان چسبندگی افراطی به والدین داشته باشند و حتی برای کوچک ترین کار از والدین می خواهند که به آنها کمک کرده یا پیوسته به دنبال والدین حرکت می کنند.
این دسته از کودکان با وجود اضطراب جدایی هنگام جدا شدن از والدین حس ناراحتی بسیار شدیدی دارند، گریه می کند، جیغ می زند یا عصبانیت غیر قابل کنترل خواهند داشت.
این کودکان ترس بسیار شدیدی از تنهایی دارند به گونه ای که در خانه تنها نمی مانند یا برای رفتن به اتاق خود از والدین کمک می خواهند.
کودکانی که درگیر اضطراب جدایی هستند در خوابیدن نیز به مشکل می خورند.
این کودکان اصرار می کنند که در محیطی به خواب بروند که والدین حضور دارند و نمی توانند محیط های آرام و تاریک را تحمل کنند.
کابوس های مکرر با وجود اضطراب جدایی در بین کودکان بسیار شایع است.
این کودکان معمولاً خواب هایی حول محور جدایی یا از دست دادن و آسیب دیدن افراد مهم زندگی خود می بینند.
زمانی که والدین اقدام به خروج از خانه می کنند این نگرانی برای کودک شکل می گیرد که آنها هرگز باز نمی گردند یا اتفاقی برای آنها خواهد افتاد.
اضطراب جدایی در کودکان با علائم دیگر مثل عدم تمایل به فعالیت های مستقل همراه است. این کودکان از تنها بازی کردن اجتناب کرده و ترجیح می دهند فعالیت های اجتماعی را فقط با حضور والدین انجام دهند.
علائم جسمانی
شاید تصور کنید علائم جسمی که در پی اضطراب جدایی برای کودکان اتفاق می افتد فقط یک بهانه گیری کودکانه و ساده است.
این کودکان با توجه به اضطرابی که تجربه می کنند متحمل آسیب های جسمی نیز میشوند این کودکان دائماً از درد معده شکایت می کنند و صبح برای رفتن به مدرسه و مهد کودک بهانه تراشی می کنند.
این کودکان دائماً درگیر سردرد هستند بدون اینکه سابقه میگرن یا بیماری خاصی داشته باشند.
کودکانی که در سنین بالاتر با اضطراب جدایی مواجه هستند معمولاً دچار تپش قلب یا تنگی نفس میشوند و این علائم به طور مکرر در آنها دیده میشود.
چگونه اضطراب جدایی را در کودکان تشخیص دهیم
برای تشخیص اختلال اضطراب جدایی کودکان باید با یک متخصص صحبت کنید، پزشکان بر اساس معیارهای مختلف سعی در تشخیص دقیق و سریع شدت آسیب دارند.
ابتدا با والدین صحبت می کنند تا شدت اضطراب کودکان و مدت زمان بروز علائم را بپرسند. البته در ادامه پزشک با کودک صحبت می کند تا درک بهتری از احساسات، ترس و نگرانی آنها داشته باشد.
در صورت نیاز متخصصان با معلم یا مشاور مدرسه صحبت می کنند تا متوجه شود که اضطراب کودک در سایر محیط ها تا چه حد است و آیا اختلالی در یادگیری آنها ایجاد شده است یا خیر.
برای تشخیص اضطراب جدایی کودکان پزشک علاوه بر اختلال عملکردی کودکان، علائم فیزیکی آنها را نیز بررسی می کند.
پزشکان مدت زمان اضطراب را سنجیده و متوجه میشوند که کودک دقیقاً از چه مواردی ترس و نگرانی دارد.
در نهایت پزشک برای رد سایر مشکلات مثل اختلالات طیف اوتیسم، اسکیزوفرنی و سایر مشکلات روانپزشکی از راه های تشخیصی گسترده استفاده می کنند تا به نتیجه نهایی و دقیق دست پیدا کنند.
آیا اضطراب جدایی کودکان درمان میشود؟
خوشبختانه اضطراب جدایی کودکان با هر شدتی که اتفاق بیفتد راهکارهای درمانی خاص خود را دارد.
پزشکان متخصص مانند دکتر محسن آخشته از تکنیک های متفاوتی استفاده می کنند که از مهمترین آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد.
آموزش و حمایت از والدین
کودکانی که دچار اضطراب جدایی هستند باید ابتدا و به عنوان اولین خط درمان حمایت لازم را از والدین خود دریافت کنند.
این افراد باید تحت حمایت والدین قرار گرفته تا حس امنیت برای آنها ایجاد شود.
گاهی نیاز است که در کنار والدین از یک شی مثل عروسک یا سایر اسباب بازی ها استفاده کنند که حضور آن در کنار کودک باعث حس امنیت برای آنها میشود.
البته در این مرحله کودکان آموزش می بینند که چطور از خانواده جدا شده و ساعاتی بعد به آنها ملحق میشوند.
افزایش تدریجی زمان فاصله کودکان با والدین و دلایلی که پشت آن ذکر میشود باعث میشود تا آنها اطمینان کاملی نسبت به بازگشت به موقعیت امن خود داشته باشند.
درمان شناختی رفتاری
در این روش درمانی پزشکان اقدام به شناسایی افکار منفی کودک می کنند، افکار ترسناک آنها را به چالش کشیده و جایگزین منطقی برای آن تهیه می کنند.
پزشکان تکنیک های آرام سازی را مطابق با سن کودک به آنها آموزش داده و تلاش می کنند با این اقدامات واکنش های فیزیولوژیکی اضطراب کودک را مهار کنند.
مداخلات دارویی
آخرین اقدام درمانی برای کنترل و بهبود اضطراب جدایی تجویز دارو است.
اگر اضطراب کودک بسیار شدید باشد و سایر روش های روان درمانی موثر نباشند برای اینکه میزان اختلالات کودک به حداقل برسد و عملکرد مطابق با شرایط سنی خود داشته باشند دارو درمانی شروع میشود تا با مهار بازجذب سروتونین کودک بتواند اضطراب خود را مدیریت کند.
