یکی از خطرناک ترین و نگران کننده ترین اختلالات حرکتی در دوران کودکی فلج مغزی است، چنین اختلالی به علت آسیب غیر پیشرونده مغز در دوران بارداری یا حین زایمان اتفاق افتاد.
البته ممکن است کودکان در سلامت کامل متولد شوند و فلج مغزی در سال های اول زندگی ایجاد شود.
پزشکان بر این باورند که مشکلاتی مثل فلج مغزی هر چه سریع تر تشخیص داده شود مداخلات توانبخشی سریع تر انجام شده و بر کیفیت زندگی کودک در آینده تاثیر قابل توجهی دارد.
فلج مغزی چیست؟
ساده ترین تعریف از فلج مغزی این است که بدانید به مجموعه ای از اختلالات حرکتی، تون عضلانی و وضعیت بدن فلج مغزی گفته میشود.
زمانی که کودک با مشکلات تکلم، مشکل در شناخت، مشکلات بینایی، شنوایی، تشنج و اختلال بلع مواجه میشود می توانند از نشانه های مهم فلج مغزی باشند.
فلج مغزی بیماری پیش رونده ای نیست به این معنا که با گذر زمان بدتر نمیشود اما می تواند تاثیر منفی را به مرور زمان بر رشد کودک اعمال کند.
به گونه ای که فلج مغزی اتفاق می افتد اما هرچقدر که زمان می گذرد رشدی که از کودک انتظار دارید اتفاق نمی افتد.
اگر بخواهیم انواع فلج مغزی را توضیح دهیم باید به اسپاستیک یا همان سفتی عضلات اشاره کرد، که شایع ترین نوع فلج مغزی می باشد.
دیگر انواع فلج مغزی شامل فلج یک طرفه بدن، فلج در اندام های تحتانی یا حرکات غیرارادی اشاره کرد.
البته برخی از کودکان فلج مغزی را به صورت اختلال تعادل و برخی به صورت مختلط تجربه می کنند.
علت فلج مغزی در کودکان
اگر بخواهیم دلایل ایجاد فلج مغز را در کودکان بررسی کنید باید این عارضه را به سه گروه زمانی تقسیم بندی کرد که شامل:
دلایل قبل از تولد
۷۰ درصد موارد فلج مغزی در دوران بارداری اتفاق می افتد، مهمترین علت آن عفونت های داخلی رحم است که باعث التهاب و تخریب بافت مغز جنین میشود.
اگر در دوران بارداری سکته مغزی برای جنین اتفاق بیفتد یا اختلال خون رسانی رخ دهد می تواند سبب بروز فلج مغزی در کودکان شود.
البته اختلالات مادرزادی و ناهنجاری های خاص مثل مشکل در شکل گیری قشر مغز، عدم کنترل دیابت، فشار خون بالا و حتی اختلالات تیروئید از علل مهم فلج مغزی در کودکان می باشد. ب
انوانی که در دوران بارداری از مواد مخدر، الکل یا مواد و داروهای مضر استفاده می کنند ممکن است نوزاد با مشکلاتی مثل اختلال یا فلج مغزی متولد شود.
دلایل حین زایمان
گاهی اوقات نوزادان بدون هیچ مشکلی دوران بارداری را سپری کرده و به مرحله زایمان می رسند.
اگر در زمان زایمان کمبود اکسیژن شدید مغز برای نوزاد اتفاق بیفتد و زایمان سخت یا طولانی شود ممکن است در نهایت باعث فلج مغزی نوزاد شود.
جدا شدن زودهنگام جفت، افت شدید ضربان قلب نوزاد یا داشتن هر نوع زایمان پرخطر، ریسک ایجاد فلج مغزی در کودکان را افزایش می دهد.
دلایل بعد از تولد
برخی از کودکان تا قبل از ۲ سالگی علائم فلج مغزی را تجربه می کنند، مهمترین علت این تغییرات در نوزادان و شیرخواران بعد از تولد زردی های شدید نوزادی است.
عفونت های مغزی مثل مننژیت، ضربه های شدید به سر کودکان، خفگی، غرق شدن یا سکته مغزی نوزادی باعث فلج مغزی در این کودکان خواهد شد.
تشخیص فلج مغزی از روی نشانههای آن
پیش از آنکه پزشکان برای تشخیص فلج مغزی از روش های تخصصی و پزشکی استفاده کنند قطعا نشانه های واضحی از این اختلال را در کودکان مشاهده خواهند کرد.
معمولا پزشکان بدون اینکه آزمایش یا ام آر آی انجام دهند از نشانه های حرکتی و تکامل کودکان متوجه میشوند که آیا فلج مغزی برای آنها اتفاق افتاده است یا خیر.
فلج مغزی زمانی مطرح میشود که کودک درگیر اختلالات گسترده حرکتی میشود و وضعیت بدنی آنها تغییر می کند.
اگرچه این علائم غیر پیشرونده هستند اما از سنین پایین در کودکان ظهور پیدا می کنند.
معمولا نشانه های فلج مغزی در کودکان به این شکل است که از تولد تا شش ماهگی کودک کنترلی بر سر و گردن نداشته یا بدن به طور غیرطبیعی خشک و یا شل میشود.
ضمن اینکه بدن قوس بیش از حدی دارد و کودک دائما دست های مشت کرده دارد.
اگر رفکس های نوزادی باقی بماند و واکنش کودک به صدا یا تماس بسیار محدود باشد می تواند از نشانه های مهم فلج مغزی باشد.
برای تشخیص فلج مغزی در سنین ۶ تا ۱۲ ماهگی می توانید به نشانه ها نیز توجه کنید، این کودکان در این برهه زمانی بدو تولد در نشستن ناتوان هستند.
پای آنها هنگام ایستادن بسیار سفت است یا حالت ضربدر پیدا می کند.
این کودکان حرکت های غیرطبیعی یا لرزش های غیرارادی دارند و توانایی انتقال اشیا بین دو دست خود را نخواهند داشت. نشانه ی فلج مغزی بعد از یک سالگی با تاخیر یا ناتوانی در راه رفتن پدیدار میشود.
این کودکان معمولا با راه رفتن بر روی پنجه به سختی دچار شده و افتادن های مکرر و عدم تعادل شدید می تواند از نشانه های فلج مغزی باشد.
ضمن اینکه این کودکان نمی توانند لوازم اولیه مثل مداد، قاشق یا اسب بازی را بدون مشکل در دست بگیرند یکی از راه هایی که پزشک برای تشخیص فلج مغزی از آن استفاده می کند توجه به نشانه های عضلانی و حرکت های کلیدی در کودکان است.
اگر کودک عضلات سفتی داشته باشد یا بیش از حد شل باشد می تواند نشانه مهمی از فلج مغزی باشد، ضمن اینکه این کودکان با تاخیر گفتار مواجه شده و در بلع نیز دچار مشکل هستند.
تاخیر شناختی، مشکلاتی مثل تشنج یا اختلالات بینایی و شنوایی می تواند از نشانه های مهم برای تشخیص فلج مغزی در کودکان به شمار آید.
روشهای تخصصی برای تشخیص فلج مغزی
اگر پزشکان با علائم غیرطبیعی و مشکوک به فلج مغزی در کودکان مواجه شوند می توانند با نشانه های اولیه به وجود چنین اختلالی پی ببرند.
همیشه شرایط برای کودکان یکسان نیست و پزشک ترجیح می دهد که از روش های تخصصی و چند مرحله ای استفاده کند.
برای تشخیص دقیق و بدون خطا در زمینه بررسی فلج مغزی کودکان، ارزیابی های تخصصی بالینی صورت می پذیرد.
پزشکان متخصصی همچون دکتر محسن آخشته می توانند الگوی حرکتی کودکان، تقارن حرکات بدن و رفلاکس های نوزاد را بررسی کرده و به مشاهده وضعیت بدن کودک می پردازند.
روش تشخیصی دیگر که به شناسایی زودهنگام فلج مغزی کمک می کند بررسی کیفیت حرکات خودبه خودی نوزادان است.
پزشکان در مراحل تشخیص فلج مغزی از تست های تکاملی استاندارد نیز استفاده می کنند. این تست ها به گونه ای طراحی میشوند که به تایید یا رد کامل فلج مغزی کمک می کنند.
پزشکان برای پیدا کردن علت فلج مغزی و روند پیشرفت آن در کودکان از ام آر آی مغز استفاده می کنند که برای شناسایی آسیب مغزی بسیار موثر است.
با این روش می توان سکته مغزی در کودکان، ناهنجاری های تکامل مغز را تشخیص داد.
در صورتی که کودک علاوه بر علائم فلج مغز سابقه تشنج داشته باشند پزشک بررسی های الکترونی فیزیولوژیک را هم ضروری می داند.
این روش معمولا انجام میشود و برای افتراق از بیماری های عضلانی، عصبی و محیطی موثر خواهد بود.
در صورتی که پزشک صلاح بداند کودکان تحت آزمایش ژنتیک و متابولیک قرار می گیرند تا علائم غیرمعمول و پیشرونده و سابقه خانوادگی آنها در بیماری های ژنتیکی و شبیه به فلج مغزی ارزیابی شود.
فلج مغزی چه علائمی دارد؟
بسیاری از والدین پس از مطالعه در مورد فلج مغزی با نگرانی زیادی به دنبال علائم آن در کودک خود هستند.
فلج مغزی به مجموعه ای از اختلالات حرکتی و تغییر در وضعیت بدن گفته میشود که در ماه های اول زندگی قابل مشاهده است به گونه ای که با رشد کودک شکل آنها تغییر می کند اما بیماری پیش رونده نیست.
اگر علائم حرکتی خاصی را در کودکان مشاهده می کنید باید برای تشخیص فلج مغزی به پزشک مراجعه کنید.
متخصصان معتقدند که تقریبا همه کودکانی که به فلج مغزی مبتلا هستند اختلال در حرکت و تعادل دارند.
عضلات آنها بیش از حد سفت یا بیش از حد شل میشود و این افراد در نقاط عطف تکاملی مثل نشستن، ایستادن یا راه رفتن کاملا ناتوان هستند.
اگر چه علائم فلج مغزی بر اساس سن کودکان طبقه بندی میشود اما در کل باید بدانید که این کودکان به مرور زمان دچار کاهش یا افزایش غیرطبیعی قدرت عضلات میشوند.
رفلکس های نوزادی با آنها باقی می ماند و تاخیر در گفتار و مشکل در تکلم از نشانه های مهم این بیماری محسوب میشود.
از علائمی که می توان آن را مستقیما به فلج مغزی در کودکان اختصاص داد باید به تشنج، مشکل بلع، تغذیه نامناسب، مشکلات بینایی و شنوایی اشاره کرد.
این کودکان معمولا هوش کاملا طبیعی دارند اما ممکن است فعالیت آنها کمی متفاوت از سایر کودکان باشد.
با این حال باید بدانید که عمدتا علائم فلج مغزی در کودکان در سیستم حرکتی و عضلانی آنها قابل مشاهده است، البته اگر چنین عارضه ای سریع تر تشخیص داده شود می توان با شروع زودهنگام توانبخشی نتایج بهتری دریافت کرد.
آیا راهی برای درمان فلج مغزی وجود دارد؟
در حال حاضر هیچ درمان قطعی برای بهبود فلج مغزی در کودکان وجود ندارد، زیرا آسیب های مغزی اگر ایجاد شود برگشت پذیری در آن وجود ندارد.
کودکانی که به فلج مغزی مبتلا هستند می توانند با تشخیص زودهنگام تکنیک های درمانی لازم را انجام داده و این بیماری را کنترل کرد.
ضمن اینکه بهبود عملکردی در آنها باعث میشود تا کودکان به سطح خوبی از درمان رسیده و اختلال جسمانی آنها مانع استقلال آنها نخواهد شد.
فلج مغزی آسیب هایی را به مغز در حال رشد وارد می کند بنابراین امکان بازسازی سلول های مغزی وجود ندارد.
از آن جایی که مغز کودکان انعطاف پذیری بسیار بالایی دارد می تواند الگوی جدید بسازد و اگرچه شرایط آنها کمی خاص و ویژه است اما توانبخشی زودهنگام به بهبود وضعیت آنها کمک شایانی می کند و می تواند عملکرد حرکتی و تعادلی آنها را اصلاح کرده و سبب افزایش استقلال کودکان در زندگی روزمره میشود.
ضمن اینکه این درمان ها به بهبود گفتار، بلع و ارتباط کودکان کمک کرده و از بد شکل شدن ساختار استخوانی آنها جلوگیری می کند.
