درمان ADHD در کودکان

اختلال کم توجهی و بیش فعالی در کودکان یک عارضه عصبی رشدی است که با الگوهای خاص مثل بی توجهی، بیش فعالی یا تکانشگری مشخص می‌شود.

معمولا این کودکان با ابتلا به چنین عارضه ای عملکرد مناسبی در مدرسه، محیط های اجتماعی و خانه ندارند.

برای درمان ADHD در کودکان معمولا نیاز است که تحت درمان های چند وجهی قرار گرفته و بر اساس سن، شدت علائم و نیازهای هر فرد درمان مناسب در نظر گرفته می‌شود.

نقص توجه و بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی و نقص توجه یک اختلال عصبی رشدی است که مستقیما بر نحوه مدیریت عملکرد اجرایی مغز تاثیرگذار است.

منظور از عملکرد اجرایی به مجموعه ای از مهارت های ذهنی گفته می‌شود که به افراد کمک می کند تا برنامه ریزی، سازماندهی و مدیریت و تنظیم خوبی در امورات مختلف داشته باشند.

زمانی که کودکان به بیش فعالی و نقص توجه مبتلا می‌شوند عملا در تلاش یا اراده دچار مشکل نیستند بلکه عملکرد متفاوت مغز آنها باعث می‌شود تا این افراد تمرکز و عملکرد خوبی برای انجام امورات مختلف نداشته باشند.

به گونه ای که این افراد به راحتی حواسشان پرت می‌شود و نمی توانند مستقیما به صحبت های فرد مقابل گوش دهند.

در نتیجه دنبال کردن دستورالعمل ها برای آنها سخت است و حتی نمی توانند وظایف معمول و فعالیت های ساده را بدون مشکل انجام دهند.

بیش فعالی و کم توجهی چه نشانه‌هایی دارد؟

اولین و مهمترین مسئله ای که در تشخیص و شناسایی کم توجهی و بیش فعالی در کودکان به چشم می آید علائم و نشانه هایی است که گاهی به صورت جزئی و گاهی به وضوح در کودکان دیده می‌شود.

برای اینکه بتوانید بیش فعالی یا بی توجهی را تشخیص دهید کافیست که کمی به رفتار کودکان توجه کنید.

معمولا این افراد در خانه یا مدرسه عملکرد مناسبی ندارند و به وضوح مختل یا مشکل دار بودن رفتار کودکان را متوجه خواهید شد.

از نشانه های بیش فعالی و کم توجهی باید به موارد زیر اشاره کرد:

نشانه های اصلی کم توجهی

دقت پایین یکی از مهمترین نشانه های کودکان مبتلا به نقص توجه است، این افراد در انجام فعالیت های مختلف دائما مرتکب اشتباه می‌شوند زیرا دقت کافی ندارند.

این افراد نمی توانند وظیفه ای که به آنها داده می‌شود را به درستی انجام دهند و در انجام امورات گروهی و حتی بازی عملکرد نامناسبی دارند.

گاهی به نظر می رسد که این کودکان با وجود حواس پرتی زیاد اصلا به صحبت های طرف مقابل گوش نمی دهند.

در نتیجه نمی توانند دستورالعمل ها را حتی در حد ساده به خوبی دنبال کنند و این مسئله به دلیل نافرمانی یا سرکشی کودک نیست.

این افراد به دلیل حواس پرتی شدید و مداوم نمی دانند که چه مسئولیتی به آنها سپرده شده است.

کودکان مبتلا به کم توجهی از انجام فعالیت های طولانی سر باز می زنند و اگر چه ذهن آنها مدام در تلاش است اما این کودکان تمایلی به انجام فعالیت های طولانی مثل انجام تکالیف یا مطالعه ندارند.

کودکانی که به کم توجهی مبتلا هستند با کوچک ترین محرک خارجی دچار حواس پرتی می‌شوند ضمن اینکه فراموش کاری در امورات ساده و روزانه در بین آنها بسیار رایج است.

نشانه های اصلی بیش فعالی

اگر چه اغلب بیش فعالی و کم توجهی در کنار یکدیگر اتفاق می افتد، اما این عارضه می تواند علائم و نشانه های خاص خود را داشته باشد.

از نشانه های مهم بیش فعالی در کودکان باید به بی قراری فیزیکی اشاره کرد، این کودکان نمی توانند در یک جای ثابت قرار بگیرند و دائم دست و پای خود را تکان می دهند یا در حال دویدن هستند.

همین مسئله باعث می‌شود که آنها در کلاس درس یا هنگام صرف غذا نمی تواند برای مدتی در یک جای ساکن قرار بگیرند.

کودکان مبتلا به بیش فعالی اگر فضا برای دویدن نداشته باشند در کنار بی قراری ایجاد شده دائما بالا پایین می پرند و تلاش می کنند فضای مناسب را برای تحرکی بیشتر فراهم سازند.

این کودکان علاقه ای به بازی های آرام و فعالیت های فکری ندارند، دائما در حال راه رفتن هستند و بیش از حد تصور صحبت می کنند.

چگونه بیش فعالی و نقص توجه را تشخیص دهیم؟

برای تشخیص سریع و دقیق پیش فعال پزشکان با تجربه ای مانند دکتر محسن آخشته از فرآیندهای چند مرحله ای استفاده می کنند که می توانند با راهکارهایی که در اختیار دارند بهداشت روان کودکان را بررسی نموده و ارزیابی های جامعی در تشخیص کم توجهی و بیش فعالی ارائه دهند.

اقدامات لازم برای تشخیص این عوارض عبارتند از:

ارزیابی اولیه و مصاحبه بالینی

در ابتدا متخصصان با والدین در مورد علائم و مدت بروز آنها صحبت می کنند، شدت علائم را ارزیابی نموده و تاثیر آن را بر زندگی روزمره کودک بررسی خواهند کرد.

پزشکان در مورد سابقه خانوادگی و روال رشد کودک اطلاعات لازم را دریافت می کنند، البته مهم است سابقه تحصیل یا مشکل پزشکی و روانی نیز در این مورد گفته شود.

استفاده از مقیاس های رتبه بندی استاندارد

متخصصان در این مرحله از تشخیص از پرسش نامه های استانداردی استفاده می کنند که اغلب توسط والدین، معلمان یا خود کودک تکمیل می‌شود.

با مقیاس رتبه بندی بیش فعالی کانرز که یکی از رایج ترین ابزارها برای ارزیابی شدت و نوع علائم بیش فعالی است پزشک می تواند شدت آسیب را مشخص کند.

ارزیابی عملکرد محیطی

برای تشخیص بیش فعالی و اختلال کم توجهی پزشکان به عوامل محیطی نیز توجه می کنند و لازم است گزارش هایی از محیط مدرسه و خانه در مورد رفتار کودکان دریافت کنند.

ضمن اینکه متخصصان می توانند در یک محیط کنترل شده برای مدتی رفتار کودک را ملاحظه کنند.

رد سایر اختلالات یا تشخیص افتراقی

در پروسه تشخیص بیش فعالی و کم توجهی پزشکان از تکنیک هایی استفاده می کنند که سایر اختلالات را رد کند.

مانند زمانی که کودک علائم مشابهی با اختلال یادگیری، افسردگی، اختلال خواب یا مشکلات شنیداری و بی بینایی از خود نشان می دهد.

ابزارهای کمکی

در تشخیص بیش فعالی و کم توجهی ابزارهای کمکی مثل تست های کامپیوتری و بررسی های فیزیکی نقش بسیار مهمی دارند.

پزشکان می توانند از معاینه فیزیکی و ارزیابی علائم سایر بیماری ها استفاده کرده و نقش بسیار مهمی در تشخیص این اختلالات دارد.

راهکارهای درمان بیش فعالی و کم توجهی در کودکان

برای درمان اختلال کم توجهی و بیش فعالی باید هر چه سریع تر اقدامات موثر انجام شود و پزشکان بر اساس شدت علائم نیازهای فردی کودک آنها بهترین راهکار درمانی را در پیش می گیرند.

درمان های رفتاری

به عنوان اولین خط درمان برای کودکان بیش فعال یا کم توجه پزشکان رفتار درمانی رو توصیه می کنند.

تمرکز این درمان بر آموزش مهارت های جدید به والدین و کودک است و باید محیط را به گونه ای تغییر دهند تا کودک حمایت را از پیرامون خود دریافت کند.

هدف از انجام درمان های رفتاری مدیریت بهتر رفتار کودکان و کاهش تعارضات خانوادگی است.

بهبود روابط باعث می‌شود تا کودکان در آرامش بیشتری رشد کرده و پیامدهای ناشی از بیش فعالی و کم توجهی عملکرد آنها را در آینده به خطر نخواهد انداخت.

پزشکان معتقدند که این کودکان باید آموزش های مهارت اجتماعی را نیز در برنامه درمانی خود داشته باشند.

زیرا کودکان یاد می گیرند که چطور مهارت تعامل با سایر افراد حتی همسالان و بزرگسالان را تقویت کرده و قطعا در ارتباط گرفتن با دیگران موفق تر خواهند بود.

این تغییرات مثبت تاثیر بسیار خوبی بر کنترل بیش فعالی و اختلال کم توجهی دارد.

درمان دارویی

بسیاری از پزشکان برای کنترل علائم بیش فعالی به ویژه زمانی که شدت آن بسیار زیاد است و رفتار درمانی به تنهایی قابل قبول نیست دارو درمانی را نیز توصیه می کنند.

در این فرآیند پزشک داروهایی را برای بیمار تجویز می کند که بر انتقال دهنده های عصبی مغز تاثیر می گذارد و تمرکز کودک را افزایش داده و تکانشگری را کمتر می کند.

حدود هفتاد تا هشتاد درصد کودکان با مصرف دارو پاسخ مناسب را دریافت می کنند.

معمولا این داروها برای مدت کوتاه تجویز می‌شود و باید تحت نظارت پزشک از آنها استفاده کنید و عوارض جانبی را مدام در نظر داشته باشید.

بهتر است که زمان مصرف دارو و ترکیب آن با سایر تکنیک های درمانی را به عهده پزشک بگذارید.

درمان های حمایتی و سبک زندگی

در کنترل و درمان بیش فعالی و کم توجهی سلامت روانی و فیزیکی کودکان بسیار مهم است.

کودکان نیاز به روان درمانی دارند تا بتوانند اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات ناشی از بیش فعالی و اختلال کم توجهی را مدیریت کنند.

اما در این میان سبک زندگی هم نقش مهمی دارد، این افراد باید رژیم غذایی مناسبی داشته باشند و پروتئین، کربوهیدرات پیچیده و ویتامین ها را به حد متعادل دریافت کنند.

تحقیقات نشان می دهد که کاهش مصرف قند تصفیه شده و حذف مواد افزودنی مصنوعی در کنترل بیش فعالی نقش بسیار مهمی دارد.

یکی از موضوعاتی که در مورد درمان این اختلالات باید به آن توجه کنید این است که کودکان باید خوابی منظم داشته باشند و در محیطی کاملا آرام استراحت کنند.

فعالیت بدنی منظم به بهبود تمرکز و کاهش بی قراری آنها کمک می کند.

عوارض عدم درمان کم توجهی و بیش فعالی در کودکان چیست؟

• بروز مشکلات تحصیلی گسترده
• اقدام به ترک تحصیل
• بروز مشکل در محیط کار
• تکرار اشتباهات
• تغییر شغلی مداوم
• عدم تمایل به روابط با همسالان
• روابط خانوادگی نامناسب
• کاهش عزت نفس
• تقویت حس ناتوانی
• افسردگی و اضطراب
• اختلال لجبازی و ستیزه جویانه
• تمایل به رفتارهای پرخطر
• مصرف مواد مخدر و الکل
• مشکلات خواب
• چاقی و افزایش وزن