درمان اختلال بیش فعالی در کودکان

بیش فعالی یک اختلال عصبی_روانی است که معمولا در دوران کودکی بروز پیدا می کند.

خوشبختانه راهکارهای متفاوتی برای درمان بیش فعالی وجود دارد که پزشکان بر اساس علت بروز این اختلال و شدت آن در کودکان راهکارهای درمانی مناسبی را در پیش می گیرند، این روش ها شامل دارو درمانی، روان درمانی و حتی آموزش و پشتیبانی است.

علائم اختلال بیش فعالی در کودکان

بیش فعالی نوعی اختلال عصبی روانی است که تشخیص آن در سنین بسیار پایین کار دشواری است.

در ادامه علائم بیش فعالی را در دوره های سنی مختلف کودکان بررسی خواهیم کرد تا با اطلاعات بیشتر در این زمینه بتوانید تشخیص سریع تری در مورد این بیماری داشته باشید.

علائم بیش فعالی در دوران نوزادی

نوزادانی که به این اختلال مبتلا هستند اغلب بی قرار هستند و دائما تکان می خورند یا نیاز به حرکت دارند.

این کودکان در تغذیه نیز دچار مشکل میشوند و نمی توانند به راحتی تغذیه مناسب داشته باشند.

معمولا نوزادان مبتلا به بیش فعالی در داشتن خواب آرام و پیوسته نیز دچار مشکل هستند و معمولا به صدا، نور و لمس حساسیت بسیار زیادی نشان می دهند.

البته در دوران نوزادی نمی توان تمامی این علائم را مبنی بر بروز بیش فعالی دانست و باید هر کدام از این موارد و علائم توسط پزشک متخصصی مانند دکتر محسن آخشته بررسی شود.

علائم بیش فعالی در سن دو تا پنج سالگی

همزمان با افزایش سن کودکان علائم بیش فعالی در بدن آنها به وضوح دیده می‌شود.

معمولا کودکانی که در بین سنین دو تا پنج سالگی به بیش فعالی مبتلا هستند مشکل در دنبال کردن دستورالعمل ها دارند و نمی توانند بر یک فعالیت ساده یا پیچیده تمرکز مناسب داشته باشند.

این کودکان با کوچک ترین صدا یا محرک دچار حواس پرتی میشوند و ممکن است بر اثر این بیماری نیاز به تکان دادن مداوم دست یا پای خود داشته باشند.

کودکان بیش فعال در سن دو تا پنج سالگی بیش از حد صحبت می کنند و نمی توانند بازی های آرام و کم تحرک انجام دهند و تمایل دارند که به طور مداوم در حال حرکت باشند.

علائم بیش فعالی در دوران پیش دبستانی

در سن پیش دبستانی علائم بیش فعالی در کودکان به وضوح قابل مشاهده است، این دسته از کودکان معمولا بعد از حضور در مراکز آموزشی یا مهدکودک به وضوح علائم و نشانه هایی را از خود نشان می دهند و دائما مرتکب اشتباهات ساده ای میشوند که نشان دهنده عدم توجه آنها می باشد.

این کودکان دائما صحبت دیگران را قطع می کنند و نمی توانند حتی برای مدت کوتاه صبور باشند.

کودکان مبتلا به بیش فعالی در دوران پیش دبستان با توجه به سنی که دارند در انجام فعالیت های روزمره خود دچار مشکل هستند و برای غذا خوردن یا پوشیدن لباس به کمک والدین یا دیگران احتیاج پیدا می کنند.

علائم بیش فعالی در دوران دبستان

کودکان مبتلا به بیش فعالی همزمان با شروع دوران مدرسه و آغاز دوره ی دبستان مشکلات گسترده تری را تجربه می کنند که این مسئله والدین را نیز با چالش های مختلف مواجه می سازند.

به عنوان مثال در دوران دبستان برای کودکان بیش فعال مسائل ساده اما گاها نگران کننده اتفاق می افتد به گونه ای که آنها در درس خواندن دچار مشکل هستند و نمی توانند تکالیف خود را به تنهایی انجام دهند.

این کودکان با توجه به عدم توجه کافی دائما لوازم مورد نیاز خود را گم می کنند و یا دائما در حال بازی کردن و صحبت کردن هستند.

از مشکلات شایع کودکان در دوران دبستان باید به مشکلات اجتماعی اشاره کرد، این کودکان تحریک پذیری راحتی دارند و حتی ممکن است درگیری فیزیکی هم داشته باشند.

این افراد در برقراری ارتباط با همسالان خود با مشکل مواجه میشوند و گاها مورد تمسخر قرار می گیرند.

تشخیص بیش فعالی در کودکان

زمانی که والدین با علائم اولیه بیش فعالی مواجه میشوند برای تشخیص دقیق و سریع تر آن به پزشک مراجعه کرده تا مراحل اصلی برای تشخیص این عارضه سپری شود.

راهکارهای متفاوتی برای تشخیص بیش فعالی وجود دارد که در ادامه چند مورد از مهمترین آنها را بررسی خواهیم کرد.

معاینه اولیه و تاریخچه پزشکی

در اولین اقدام برای تشخیص بیش فعالی کودکان پزشک با والدین صحبت می کند تا در مورد نشانه ها، نحوه بروز علائم و نحوه رفتار کودکان در خانه، مدرسه و مکان های عمومی با آنها صحبت کنند.

سابقه پزشکی کودک بررسی می‌شود و انواع اختلالات خانوادگی، مشکلات دوران بارداری، داروهای مصرفی، افسردگی و اضطراب نیز ارزیابی خواهد شد.

ارزیابی علائم

روش دیگر برای تشخیص بیش فعالی کودکان ارزیابی علائمی است که بروز پیدا می کند، اگر کودکان مشکلاتی مثل بی توجهی، بیش فعالی یا تکانشگری داشته باشند پزشک هر کدوم از این موارد را بررسی خواهد کرد.

در مورد بروز علائم و ارزیابی این مورد پزشکان مدت زمان خاصی را تعیین می کنند و معتقدند که اگر علائم حداقل شش ماه ادامه داشته باشد ممکن است پیش فعالی کودک تایید شود.

ثبت و بررسی نقشه ی مغزی

گاهی کودکان بر اثر ابتلا به بیش فعالی علائمی را بروز می دهند که ممکن است پزشک در تشخیص سایر مشکلات عصبی یا انواع آسیب های مغزی با مشکل مواجه شود.

برای تایید مشکل بیش فعالی و تشخیص دقیق تر گاهی پزشک تصویربرداری مغزی را توصیه می کند که با این روش می توانند بیش فعالی را دقیق تر تشخیص دهند.

پرسشنامه و مقیاس های ارزیابی

راهکاری مهم برای تشخیص بیش فعالی کودکان مقیاس های ارزیابی و پرسشنامه است که در اختیار والدین، معلم و سایر اطرافیان کودک قرار داده میشود.

در این پرسشنامه سوالاتی در مورد رفتار کودکان  شدت علائم و نوع علائمی که بروز پیدا می کند پرسیده میشود که پاسخگویی صحیح به این سوالات در تشخیص نهایی بیش فعالی به پزشک کمک زیادی خواهد کرد.

غربالگری اختلالات

در فرآیند تشخیص و درمان اختلال بیش فعالی غربالگری نقش بسیار مهمی دارد.

در این روش پزشک می تواند سایر مشکلات روان شناختی یا عصبی را بررسی کرده و اگر اختلالاتی مثل اضطراب، افسردگی، مشکلات رفتاری، اوتیسم و حتی مشکلات یادگیری وجود داشته باشد مشخص خواهد شد.

در این صورت احتمال خطا در تشخیص بیش فعالی کاهش پیدا کرده و به عنوان یک روش تشخیصی مهم کاربرد دارد.

انواع روش های درمان بیش فعالی در کودکان

بعد از ارزیابی های اولیه اگر پزشک بیش فعالی کودکان را تشخیص داده و تایید کنند با توجه به وضعیت کودکان و نوع بیش فعالی از روش های درمانی مختلف استفاده می کنند.

روش های غیر دارویی برای درمان بیش‌فعالی

در اولین اقدام پزشک درمان های دارویی را انجام می دهد و تلاش می کنند با این روش ها مسیر درمان بیش فعالی را شروع کنند.

رفتار درمانی روشی برای کاهش رفتارهای مشکل ساز در کودکان بیش فعال است، با این روش درمانی پزشکان می توانند با تکنیک های موثر به تقویت و مدیریت رفتار کودکان کمک کنند.

پزشکان ممکن است درمان شناختی رفتاری را توصیه کنند که باعث میشود کودکان تمرکز کمتری بر رفتارهای منفی و اشتباه داشته باشند.

در درمان شناختی رفتاری پزشک مدیریت بهتری بر تکانه ها داشته و مهارت های کودکان را به خوبی مدیریت می کنند.

ضمن اینکه با درمان شناختی رفتاری آموزش های لازم به والدین داده می‌شود تا در محیطی منظم و حمایتگر رشد کنند.

از جمله روش هایی که برای درمان غیر دارویی بیش فعالی توصیه می‌شود تنظیم محیط و داشتن روتین روزانه است.

اگر محرک ها از محیط زندگی کودکان بیش فعال جمع آوری شود حواس پرتی آنها کاهش پیدا می کند و نظم خوبی به خواب، غذا و مطالعه آنها داده می‌شود.

البته مهم است که در فرآیند درمان غیر دارویی بیش فعالی فعالیت بدنی منظم و تغذیه سالم در اولویت قرار بگیرد.

روش‌های دارویی برای درمان بیش‌فعالی

اگر پزشکان از درمان های غیردارویی به نتایج قابل قبول دست پیدا نکنند و اگر علائم بیش فعالی در کودکان شدت پیدا کند از درمان های دارویی استفاده می کنند.

در مسیر تجویز دارو، داروهای محرک بسیار کاربردی هستند که با افزایش فعالیت دوپامین و نور اپی نفرین در مغز میزان توجه و تمرکز کودک را افزایش می دهند.

البته این داروها با اثر سریعی که دارند ممکن است باعث کاهش اشتها در کودکان شده یا مشکلات خواب را ایجاد کنند.

داروهای غیر محرک نیز در فرآیند درمان بیش فعالی کودکان تاثیرگذار هستند، این داروها زمانی تجویز می شود که داروهای محرک مناسب نباشند یا کودک را با عوارض خاص مواجه سازد.

عوارض عدم درمان بیش فعالی در کودکان

اگر بیش فعالی کودکان از طرف پزشک تایید شود اما درمان موثری برای آن صورت نپذیرد قطعا با مشکلات بسیار زیادی مواجه می‌شوند که آینده آنها را نیز تحت تاثیر قرار می دهند.

این دسته از کودکان با وجود بیش فعالی دچار مشکلات تحصیلی می‌شوند زیرا تمرکز و یادگیری آنها بسیار ضعیف است.

در نتیجه عملکرد بسیار کمی در این مورد خواهند داشت ضمن اینکه بیش فعالی و عدم درمان آن باعث کاهش انگیزه در کودکان می‌شود و ممکن است آنها را در شرایطی قرار دهد که با ترک تحصیل یا اخراج از مدرسه مواجه شود.

عدم درمان بیش فعالی مشکلات رفتاری و اجتماعی را ایجاد می کند، این افراد در صبوری کردن کاملا ناتوان هستند و ممکن است رفتارهای خشونت آمیز و پرخاشگرانه از خود نشان دهند.

بیش فعالی شرایطی را برای کودکان ایجاد می کند که با رفتارهای نامناسب از طرف سایرین طرد شده و این مسئله برای آنها بسیار سخت است و پیامدهای جدی را به همراه دارد.

عدم درمان بیش فعالی در کودکان پیامدهای روان شناختی را نیز ایجاد می کند و باعث می‌شود کودکان در آینده با شدیدترین نوع افسردگی و اضطراب مواجه شده و کاهش اعتماد به نفس آنها مشکلات اجتماعی را نیز ایجاد می کند.